Chống ung thư: Tiềm năng vượt trội của cordycepin từ đông trùng hạ thảo

Chống ung thư: Tiềm năng vượt trội của cordycepin từ đông trùng hạ thảo

Cordycepin là một hoạt chất sinh học quan trọng có trong đông trùng hạ thảo (Cordyceps sinensis và Cordyceps militaris). Nhiều nghiên cứu khoa học cho thấy hợp chất này có khả năng ức chế sự phát triển của nhiều loại tế bào ung thư, bao gồm ung thư vú, gan, phổi, tuyến tiền liệt và ung thư máu (leukemia) (1)(2)(3).

1. Cordycepin làm tế bào ung thư “tự dừng lại và tự chết”

Trong tế bào, cordycepin kích hoạt AMPK – có thể hiểu là bộ điều khiển năng lượng. Khi AMPK được bật lên, tế bào ung thư buộc phải:

• Giảm tiêu thụ năng lượng cho tăng sinh
• Ngừng phân chia bất thường
• Chuyển sang trạng thái tự hủy có kiểm soát (apoptosis)

Đồng thời, cordycepin còn ức chế các con đường giúp tế bào ung thư sống sót và nhân lên, đặc biệt là trục PI3K/AKT/mTOR. Khi các con đường này bị chặn:

• Các chất oxy hóa có hại (ROS) tích tụ
• Hệ thống enzyme gây chết tế bào (caspase-3 và caspase-9) được kích hoạt
• Ty thể – “nhà máy năng lượng” của tế bào – bị tổn thương
  → Kết quả là tế bào ung thư tự chết theo chương trình.

Hiệu quả này đã được ghi nhận ở nồng độ 50–200 µM trên nhiều dòng tế bào ung thư như MCF-7 (vú), HepG2 (gan), A549 (phổi) và PC-3 (tuyến tiền liệt) trong các nghiên cứu in vitro (1)(2)(3).

2. Giảm di căn – yếu tố quyết định trong ung thư giai đoạn muộn

Di căn là nguyên nhân chính dẫn đến tử vong ở bệnh nhân ung thư. Cordycepin cho thấy khả năng giảm mạnh nguy cơ di căn bằng cách:

• Ngăn tế bào ung thư thay đổi hình dạng để di chuyển
• Giảm các yếu tố giúp tế bào xâm lấn mô xung quanh
• Hạn chế enzyme phá vỡ mô và mạch máu

Nhờ đó, khả năng di chuyển và xâm lấn của tế bào ung thư giảm từ 60–80% trong các mô hình nuôi cấy tế bào và mô hình chuột mang khối u (2)(3)(4). Điều này mở ra triển vọng kiểm soát ung thư ở giai đoạn tiến triển.

3. Cordycepin giúp hệ miễn dịch tiêu diệt ung thư hiệu quả hơn

Nghiên cứu công bố trên Nature Scientific Reports (2024) cho thấy cordycepin không chỉ tác động trực tiếp lên tế bào ung thư mà còn tăng cường khả năng tấn công của hệ miễn dịch (5).

Cụ thể, cordycepin:

• Giúp tế bào NK (Natural Killer-là một loại tế bào lympho của hệ miễn dịch bẩm sinh, có vai trò then chốt trong tiêu diệt tế bào nhiễm virus và tế bào ung thư) nhận diện tế bào ung thư tốt hơn
• Tăng các tín hiệu giúp NK cells tiêu diệt tế bào ung thư
• Làm giảm “lớp ngụy trang” giúp tế bào ung thư trốn tránh miễn dịch

Sự thay đổi mức độ biểu hiện trên bề mặt tế bào của thụ thể NKG2D và TRAIL trên các tế bào miễn dịch hiệu ứng sau khi xử lý bằng cordycepin (CD) và Cm-EE.

Trong thí nghiệm, tỷ lệ sống sót của tế bào ung thư vú MCF-7 giảm xuống chỉ còn khoảng 25% sau khi tiếp xúc với tế bào NK. Khi kết hợp cordycepin với chiết xuất Cordyceps militaris, hệ miễn dịch còn được hỗ trợ mạnh hơn thông qua việc tăng các chất truyền tin miễn dịch (cytokine), cho thấy tiềm năng hỗ trợ các liệu pháp miễn dịch hiện đại như CAR-NK hoặc checkpoint inhibitors (5).

4. Bằng chứng lâm sàng: Hỗ trợ điều trị ung thư phổi

Trong thực hành lâm sàng, đông trùng hạ thảo (chứa cordycepin) đã được sử dụng như một biện pháp hỗ trợ cho bệnh nhân ung thư phổi không tế bào nhỏ (NSCLC).

Các nghiên cứu cho thấy khi dùng kết hợp với điều trị chuẩn:

• Tỷ lệ đáp ứng điều trị tăng thêm 15–20%
• Chất lượng sống của người bệnh được cải thiện
• Chức năng miễn dịch được nâng cao
• Giảm các tác dụng phụ thường gặp của hóa trị và xạ trị như mệt mỏi, buồn nôn, giảm bạch cầu

Một nghiên cứu trên 131 bệnh nhân NSCLC trong 12 tuần còn ghi nhận giảm các chỉ dấu viêm và ổn định chức năng phổi so với nhóm đối chứng (7).

Kết luận

Cordycepin từ đông trùng hạ thảo cho thấy tiềm năng lớn như một giải pháp hỗ trợ chống ung thư có nguồn gốc tự nhiên, với nhiều tác động cùng lúc:

• ✔️ Ức chế sự phát triển của tế bào ung thư
• ✔️ Giảm nguy cơ di căn
• ✔️ Tăng cường miễn dịch
• ✔️ Hỗ trợ giảm tác dụng phụ của điều trị truyền thống

Tuy nhiên, cordycepin không thay thế thuốc điều trị ung thư, mà đóng vai trò bổ trợ. Các nhà khoa học vẫn cần thêm thử nghiệm lâm sàng quy mô lớn (giai đoạn III) để xác định liều dùng tối ưu và hiệu quả lâu dài trên người (3)(6)(7).

Sơ đồ minh họa cơ chế chống ung thư của Cordyceps.
Cordycepin ảnh hưởng đến sự phát triển và tăng sinh của khối u thông qua nhiều con đường truyền tín hiệu khác nhau như ERK, PI3K, AMPK, Hedgehog, ROS và quá trình tự thực (autophagy), từ đó phát huy tác dụng chống ung thư.

Chú thích viết tắt:
ERO1A: endoplasmic reticulum oxidoreductase 1α (enzym oxi-khử của lưới nội chất 1α);
CCNA2: cyclin A2;
CDK2: cyclin-dependent kinase 2 (kinase phụ thuộc cyclin 2);
ROS: reactive oxygen species (các dạng oxy phản ứng);
Casp-3: caspase-3;
PARP: poly(ADP-ribose) polymerase;
S6K: ribosomal protein S6 kinase;
P70S6K: p70 ribosomal S6 protein kinase;
DKK: Dickkopf;
FAK: protein tyrosine kinase 2 (focal adhesion kinase);
MMP: matrix metalloproteinase;
T-CHO: total cholesterol (cholesterol toàn phần);
TG: triglyceride;
SRE: sterol regulatory element;
SREBP1: sterol regulatory element-binding transcription factor 1;
FASN: fatty acid synthase;
ACC1: acetyl-CoA carboxylase alpha;
LeF: anthrax toxin lethal factor;
CRD: retinitis pigmentosa GTPase regulator;
TCF: expressed protein.

1. Radhi M et al (2021) A Systematic Review of the Biological Effects of Cordycepin. Molecules.:. PMID: 34641429; PMCID: PMC8510467. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/34641429/

(2) Zahra Taghinejad et al (2023) Pharmacological and therapeutic potentials of cordycepin in hematological malignancies. Biochemical and Biophysical Research Communications,Volume 678,Pages 135-143,ISSN 0006-291X

https://www.mdpi.com/1420-3049/26/19/5886

(3)Ouyang Z et al (2025). Cordycepin in cancer therapy: A bibliometric analysis and review of mechanisms. J Food Drug Anal. 33(4) Pages:368-380. doi: 10.38212/2224-6614.3566. PMID: 41525190; PMCID: PMC12795344.

https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC12795344/

(4) Shanmugham Poongkuzhali et al (2026) Harnessing cordycepin’s therapeutic potential: A review with special focus on breast cancer, Pharmacological Research - Modern Chinese Medicine, Volume 18,100742,ISSN 2667-1425,

https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2667142525001666

(5) Thepmalee, C., Jenkham et al (2024). Enhancing cancer immunotherapy using cordycepin and Cordyceps militaris extract to sensitize cancer cells and modulate immune responses. Nature Scientific Reports ,Sci Rep 14, 21907 .

https://www.nature.com/articles/s41598-024-72833-x

(6) He R, Zhou W (2024). Application and research progress of cordycepin in the treatment of tumours (Review). Mol Med Rep.30(3):161. doi: 10.3892/mmr.2024.13285. Epub 2024 Jul 12. PMID: 38994776; PMCID: PMC11258602.

https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11258602/

(7) Canran Wang, Jiawei Wang, Yuanfu Qi(2024). Adjuvant treatment with Cordyceps sinensis for lung cancer: A systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials, Journal of Ethnopharmacology, Volume 327,118044,ISSN 0378-8741,

https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S037887412400343X